Tin tức - Sự kiện   /  Ngân hàng thông tin kinh tế - xã hội.  /  Tiềm năng du lịch  /  Lễ hội đặc sắc
HỘI ĐÌNH VỒNG
Ngày đăng: 06/11/2014

Đình Vồng trước cách mạng tháng 8/1945 thuộc xã Vân Cầu, tổng Vân Cầu, phủ Yên Thế nay thuộc xã Song Vân, huyện Tân Yên. Theo Địa lý hành chính Kinh Bắc thời Lê của Nguyễn Văn Huyên, Tổng Vân Cầu xưa gồm 7 xã:
- Xã Vân Cầu nay là xã Song Vân gồm 6 thôn: Bùi, Chiềng, Đầu, Hậu, Ngô, Tề.
- Xã Trị Cụ.
- Xã Ngọc Cục.

Trong danh sách Đồng Khánh là xã Ngọc Thành thuộc tổng Ngọc Thành, huyện Hiệp Hoà, tỉnh Bắc Giang gồm 5 thôn: Trại Phả, Trại Tụ, Đông, Hoè, Ngòi.
- Xã Sơn Quả: Cũng được gắn vào tổng Ngọc Thành huyện Hiệp Hoà gồm 4 thôn: Dinh, Giữa, Hậu, Thượng.
- Xã Suý Cầu (Ngọc Vân) gồm 14 thôn: Đồng Bãi, Đồng Bông, Đồng Cây, Đồng Hội, Đồng Khánh, Đồng Nội, Làng Ngùi, Làng Sai, Làng Trong, Làng Thị.
- Xã Ngọc Cụ (Việt Ngọc) gồm 6 thôn: Ngọc Cụ, Làng Bông, Làng Hội, Làng Nành, Làng Ngủi, Làng Thể, Làng Trình.
- Xã Lam Quật (Lam Cốt).
Trong danh sách Đồng Khánh là xã Lam Quật sau là xã Lam Cốt thuộc tổng Lan Giới gồm 6 thôn (Đồng, Kép, Ngò, Niên, Trung, Vàng).
Cho đến trước cách mạng tháng 8/1945, tổng Vân Cầu bao gồm các xã hiện nay: Song Ỵân, Ngọc Vân, Lam Cốt, Việt Ngọc, một phần các xã Hoàng Thanh, Hoàng Lương, Ngọc Sơn của huyện Hiệp Hoà.
Lễ hội đình Vồng gồm lực lượng chính của 4 xã: Song Vân, Ngọc Vân, Lam Cốt, Việt Ngọc của tổng Vân Cầu cũ. Ngoài ra còn một số xã khác xung quanh ở phía Tày của huyện tham gia.
Đình Vồng toạ lạc trên một khu đất cao, quay mặt về hướng Đông Nam. Đình thờ Cao Sơn, Quý Minh và 18 vị quận công thời Mạc là người địa phương thuộc dòng họ Dương. Đình Vồng có quy mô lớn, kiến trúc và điêu khắc tinh xảo. kia nhiều thủ lĩnh phong trào nông dân Yên Thế thường về đây tế cờ, xin thần linh phù hộ để làm lễ xuất quân. Khi Tôn Thất Thuyết được triều đình cử lên đánh dẹp cuộc khởi nghĩa Đại Trận cũng lên đình Vồng bái lậy. Năm 1916 đình được sửa chửa lớn, đến tận năm 1920 mới hoàn thành kể cả nhà để sắc mới làm thêm. Những năm trước, đình Vồng chỉ còn 3 gian nhỏ nhưng đủ đồ tế lễ và 17 đạo sắc phong. Mới đây, đình Vồng đã được tu tạo lại, khang trang hơn.
Lẻ hội đinh Vồng là một lề hội có từ lảu đời. Trước đây được tổ chức vào ngày 15 tháng Giêng và ngày 9, 10, 11 tháng 9 âm lịch hàng năm. Trong ngày hội, người ta tổ chức rước, tế lễ và có các môn thi, các trò chơi dân dã, ban đêm biểu diễn văn nghệ. Đám rước được diễn ra với nghi thức trọng thể. Người ta tổ chức rước 17 đạo sắc từ nhà sắc làng Vân Cầu (thuộc thôn Hồng Phúc và Tân Lập ngày nay) về đình. Đi đầu đoàn rước là người đóng tướng. Người này được chọn kỹ theo từng năm. Đó phải là người đàng hoàng, vợ chồng con cái đầy đủ có chức sắc va có uy tín trong dân, được mọi người kính nể. Sắc rước về đến đình thì tổ chức tế lễ. Cuộc tế lễ được tiến hành rất long trọng ngay tại sân đình. Ngoài rước và tế lễ ở đình Vồng, hội Cầu Vồng xưa còn có tế ngựa rất uy nghiêm. Hiện nay nhân dân trong vùng còn lưu truyền bài văn tế ngựa rất đặc sắc.
Trong hội còn có nhiều môn thi đấu thể thao dân gian giàu tính thượng võ, như: Vật, múa võ, đua ngựa, bắn cung nỏ và các trò chơi đu, chọi gà, đánh cờ, đánh phết, thi thả diều, thi chạy chữ...
Cuộc thi đua ngựa được tổ chức chu đáo, có luật lệ. Địa điểm đua ngựa là một con đường rộng chạy quanh một quả đồi, trên đường đua có đặt chướng ngại vật là cây tre bắc ngang cao bằng đầu ngựa. Sáp vào cuộc thi, ông Cại đám tiến ra điểm xuất phát có đặt hương án và cắm cờ. Ông thắp hương làm lễ “tuyên bố lý do” rồi nổi trống đốt pháo. Hai ky sỹ điều khiển ngựa, áo quần nai nịt gọn gàng, đầu chít khăn, ngang sườn thắt bao. Pháo nổ vừa xong hai chàng ky mã thúc ngựa lao vào trường đua. Đến chỗ vật chắn (gần đích), người dự thi cúi rạp mình thúc ngựa qua chướng ngại vật. Ai nhanh hơn lại không làm rơi vật chắn thì thắng cuộc.
Trong cuộc thi đua ngựa bắn cung thì đua ngựa là phụ, bắn cung là chính. Sân đua được tổ chức trên một bãi đất rộng, ở noi đi về đích là 3 cái nia quyets vôi trắng. Tâm ở giữa nia vẽ 1 vòng tròn nhỏ bằng mực đen, chôn 3 cây tre cao, treo 3 cái đích ấy lên tận ngọn. Từng tốp 3 ky sỹ ăn mặc : gọn gàng cười ngựa, đeo cung tên, xếp hàng chờ lệnh. Dứt tiếng pháo nổ, 3 kị sỹ phi ngựa quanh sân đua một vòng. Khi cách đích khoảng 40m (có vạch vôi) họ dừng ngựa và bắt đầu thi bắn cung. Bán trúng tâm cả 3 phát thì được giải, trúng 2 phát chỉ được giải khuyến khích (không có giải nhì, giải ba). Ông Cai đám trao giải bằng cách vòng vuông nhiễu đỏ vào người được giải rồi trao cho anh ta một đồng bạc, một bánh pháo và một gói chè.

Trong trò thi diều, người ta tổ chức thi hai loại: Diều loại to có sáo và diều loại nhỏ không có sáo. Ông Cai đám cầm đầu ban chấm thi và điều hành cuộc thi. Từng nhóm 3 diều vào xới. Một diều có 1 người đâm (phóng) diều và 1 người ra dây. Sau khi Cai đám tuyên bố lý do, pháo nổ dứt, các diều vút lao lên trời. Loại diều có sáo phải đạt các tiêu chuẩn: Diều to, lên cao và lên thẳng, không chao đảo, sáo kêu đều và hay thì được giải theo thứ tự nhất, nhì, ba. Hội thả diều rất người đến dự và cổ vũ.
Ngoài ra, ở hội Cầu Vồng còn có thi diễn các tích trò, tổ chức thi hát đối đáp giữa các gánh hát trong vùng và các nơi khác đến biểu diễn trong hội. Hội đinh Vồng được tổ chức vui vẻ trong suốt 3, 4 ngày đêm.
Do nhiều điều kiện thực tế khách quan, từ sau năm 1953 Lễ hội đình Vồng không duy trì được nữa. Cho đến năm 1998, dưới sự chỉ đạo của Sở Văn hóa - Thông tin và Uỷ ban nhân dân huyện Tân Yên, Lễ hội Cầu Vồng được tổ chức lại nhằm giữ gìn và phát triển vốn văn hóa cổ truyền độc đáo của nhân dân trong vùng hạ Yên Thế.

                                                                                                                                                                                                                                                  BBT 

Thông tin hữu ích